Maaslinie

Standhouden
© 2014 - 2017 Standhouden.nl
Maaslinie
Onder de Maaslinie wordt verstaan het gedeelte van de rivier de Maas van Wessem aan de Nederlands-Belgische grens tot aan de monding van het Maas-Waalkanaal bij Heumen, alsmede het aansluitende Maas-Waalkanaal tot de Waal bij Weurt.
In blauw aangegeven de Maaslinie, in rood Duitse eenheden en in het groen vak II 26 R.I. en Politietroepen groep Haps
Nadat de Duitse herbewapening een feit was geworden en de mogelijkheid van een Europese oorlog was toegenomen, besloot de Nederlandse Regering in 1935 (summiere) maatregelen te treffen om de mobilisatie van het leger te beveiligen tegen een strategische overval. Deze beveiliging beperkte zich in eerste instantie tot de bouw van zogenaamde rivierkazematten bij de vaste overgangen over de grote rivieren. In de Maaslinie waren dat er twee bij de spoorbruggen van Mook, Gennep (Oeffelt), Buggenum en Venlo en twee bij de verkeersbrug van Roermond. Deze rivierkazematten van gewapend beton waren zodanig ingericht dat ze een modern verdedigingswerk met een zeer hoog weerstandsvermogen vormde. Op 10 mei 1940 is dan ook bewezen dat deze kazematten heel wat artillerie treffers konden incasseren. Door het steeds geavanceerder worden van het buitenlandse leger werd al snel duidelijk dat hiermee niet kon worden volstaan. Nadat het besluit tot het vormen van een doorlopende weerstandslijn aan de grens genomen was, werd in het begin van 1939 een bedrag van 10 miljoen gulden (4,53 miljoen euro) ter beschikking gesteld voor het bouwen van voldoende kazematten, om alle mitrailleurs in de linie onder te brengen. Voor het zuidelijk deel van ons land was de Maas en het daarop aansluitende Maas-Waalkanaal een voor de hand liggende natuurlijke barrière om deze weerstandslijn te vormen. De bezetting van de linie moest in eerste instantie voorkomen dat de bestaande vaste en drijvende overgangsmiddelen onbeschadigd in de handen van de vijand vielen en ten oosten van de linie 's de opmars vertragen door middel van hindernissen en versperringen om uiteindelijk zo hardnekkig mogelijk weerstand te bieden om tijdwinst te verkrijgen. Gezien de geringe sterkte van de aanwezige troepen rekende het Algemeen Hoofdkwartier op een tijdwinst van een halve (in het gunstigste geval één hele) dag. Na de voltooiing van de mobilisatie had de weerstandslijn haar aanvankelijke taak volbracht.
De bezetting van de kazemat bestond tijdens volledige gevechts-vaardigheid voor de eerste 8 uren per etmaal uit een groeps- commandant, een groeps-schutter en een helper. De groeps-schutters waren de beste schutters van de Compagnie en droegen als onderscheiding hiervoor een liggend oranje streepje op de boven mouw van het uniform (Inventie van Kolonel Schmidt). De oorspronkelijke sterkte van een groep was 11 man (3 man in de kazemat en 8 man in de schuttersputten bij de kazemat). Beetje bij beetje werd echter het personeel bij de groepen onttrokken met als gevolg dat de groepssterkte veelal nog maar uit 8 tot 9 man bestond. In enkele gevallen bestond de groep slechts uit 6 man. De bezetting van de schuttersputten bedroeg daardoor nog maar 5 a 6 man (soms 3 a 4 man). Reserve mitrailleurs waren niet aanwezig, de munitievoorraad was beperkt en handgranaten ontbraken bijna overal. De opstellingen voor pantserafweergeschut (pag.), 8-staal en 6-veld waren eveneens meestal van hout en grond gemaakt. Veelal waren zij overdekt. Soms met rails, soms met houten balken. De buitengewoon grote schiet-gaten maakten de opstelling zicht- en trefbaar. De positie van de bedieningen was verre van benijdenswaardig, vooral als de vuurmond niet van een schild was voorzien zoals bij 8-staal altijd en bij de 4.7. pag. veelal het geval was. Het nijpende gebrek aan modern pantserafweergeschut op belangrijke gevechtsfronten had de opperbevelhebber van Land- en Zeemacht er toe genoodzaakt de aan de Maas opgestelde stukken van 4.7 cm te vervangen door stukken van 8-staal. Deze waren eind april, begin mei van 1940 aan de Maas aangekomen en hadden de opstellingen van de pag. vuurmonden ingenomen. Deze pag-kanonnen waren echter op 10 mei nog bij de Maasbataljons en hebben aan de strijd deelgenomen, sommigen zonder over enige gevechtsopstelling te beschikken.
In deze semi-permanente opstelling (S.P.O.) verbleven de overige manschappen van de groep, die niet in de kazemat waren opgesteld. Ze bestond uit een stuk gevechtsloopgraaf met houten bekledingen, voorzien van zit nissen en soms van lignissen onder de borstwering. Infanterieschilden waren op de borstwering aangebracht. De schuilplaatsen waren nog niet overal aanwezig, het daarvoor bestemde hout werd begin mei 1940 aangevoerd, net zoals de opstellingen en schuilplaatsen van sectie- en compagniescommandanten. De S.P.O. was in de regel op 30 tot 60 meter zijwaarts van de bijbehorende kazemat gelegen. Loopgraven tussen kazemat en S.P.O. en van de S.P.O. naar de opstelling van de sectiecommandant waren bijna nergens aanwezig. Tussen de monding van het Maas-Waal Kanaal (Katwijk) en St. Agatha liep langs de Westelijke Maasoever een dijk. Nadat deze dijk in 1926 op 14 plaatsen was doorbroken heeft Provinciale Waterstaat deze verzwaard en verhoogd. Voor deze dijkverbetering was in de omgeving slechts weinig geschikte klei voorhanden, het dijk-lichaam werd dan ook voornamelijk samengesteld uit zand. Alleen de aan het water grenzende zijde (buiten-beloop), en de bovenkant (kruin) van de dijk werden bekleed met een waterdichte kleilaag van 0,50 meter. Het graven van S.P.O’s vormde hier dan ook een directe bedreiging van de dijk als waterkering.
Standhouden.nl 10 juli 1939 word de vergunning voor de betonnen schuttersputten afgegeven
Zeer droevig was het in de gehele linie gesteld met de verbindingen. Het verbindings net tot en met de compagniescommandanten was in orde, maar in de compagnieën zelf ontbrak meestal alles. Men was bevoorrecht als de Compagniecommandant met Sectiecommandant telefonisch verbonden waren. Voor de kazematten was een telefonische verbinding met de Sectiecommandant voorzien, echter nergens aanwezig. De legerleiding stond machteloos, omdat het telefoon materieel voor deze verbindingen er eenvoudig niet was en er zelfs niet binnen afzienbare tijd zou komen. Het tekort aan dit materieel was zorgwekkend. De Maas-troepen waren dus in de compagnieën aangewezen op ordonnansen. Dat deze ordonnansen zelfs met grootste heldenmoed het overbrengen van bevelen over open terrein, wat onder artillerie- of mitrailleurvuur lag, niet zouden kunnen uitvoeren mag geen verrassing zijn. Dit resulteerde er in dat kazematten en S.P.O.n geheel zelfstandig en zonder invloed van de Sectiecommandant en Compagniecommandant de strijd moesten voeren. De invloed van de Sectie- en Compagniecommandant was praktisch nihil. De kazematten waren veelal zeer moeilijk te maskeren. Wel is op sommige plaatsen een houten of stenen bouwsel omheen gemaakt, zodat zij op schuurtjes of schaapskooien leken zoals de 76 S, 95 S, 101 S, 105 B, 106 S, 107 S en 112 S
In maart 1939 werden de bouwplaatsen verkend en begin juni werd met de bouw begonnen. Volgens het opgemaakte werkplan waren de kazematten aan de Maas op 1 september 1939 gereed, de afwerking ervan moest echter nog gebeuren. De kazematten waren op 10 mei 1940 (uitgezonderd telefoonaansluitingen) volledig uitgerust. Drie verschillende kazemat types werden er gebouwd: Type G - De gietstalen kazemat, in hoofdzaak toegepast op de plaatsen, waar frontaal vuur was te verwachten.   Type B - De flankerende kazemat van gewapend-beton, waarvan het schietgat tegen rechtstreekse treffers van vijandelijk geschut was beschermd door een voorgelegen zware dekking van gewapend beton. Type S - Het zo genaamde „stekelvarken", een lichte kazemat van gewapend beton met 3 schietgaten, welke tezamen een schootsveld van 190° hadden.
Betonnen schuttersputjes in de Maasdijk. Op de achtergrond het kruisherenklooster van Sint Agatha. Maasdijk. Op de achtergrond de spoorbrug van Mook.
Behalve de genoemde kazematten typen werden in de Maaslinie gevechtsopstellingen voor pantser afweer-geschut, 8-staal, 6-veld en geweer schutters gebouwd. Ter bescherming van de kazematten werden semi-permanente opstelling (S.P.O.) gegraven. Per kazemat waren negen schuttersputten (een kuil van circa 1,5 m breed bij 1,5 m lang en 1,4 m diep) en één opstellingsplaats voor een mitrailleur voor het geval dat de kazemat onbruikbaar werd gewenst. De wanden van deze putten waren voorzien van een 5 cm dikke houten bekleding, met rondhout gestempeld of op 4 m afstand verankerd.
De schootsvelden de G en B kazematten bedroegen afhankelijk van het type mitrailleur 35° (Schwarzlose M.08/15) of 40° (M.20). De 35° uitvoering was voorzien van een gasdichte afsluiting van het schietgat (boldoorvoering van de mitrailleur- affuit) en een apparaat voor luchtverversing en voor het afzuigen van bij het vuren optredende gassen en rook. De z.g. stekelvarkens waren van een constructie van beduidend kleinere afmetingen. Zij waren niet te min zichtbaar, terwijl de drie grote schietgaten zeer kwetsbare punten vormden. Wel waren zij goed beschermd tegen 2 cm geweer en mitrailleur patronen door de stalen schietgatblinden van 2 cm dikte, pantser projectielen doorboorden echter de platen gemakkelijk.
De S.P.O.’s werden daarom grotendeels vervangen door open schuttersputten (192 stuks) van gewapend beton, die in het dijk-lichaam waren ingegraven. Elke opstelling was voor één geweerschutter met infanterieschild. Deze 8 schuttersputten  waren in de dijk gebouwd vlak achter of, in gevallen waar de kazemat in de dijk was gebouwd links en rechts van de kazemat. De onderlinge afstand was ongeveer 6 meter. De taak van deze geweerschutters was vijandelijke doelen in het voorterrein van de oostoever onder vuur te nemen en hun kazemat te beschermen.
FotoArchiefDienst Cuijk Maasdijk Cuijk FotoArchiefDienst Cuijk Katwijk aan de Maas - Gevechtsopstelling 115 type S II 26 R.I. 15 G.B. I 41 R.I. 2 G.B. III 41 R.I. III 26 R.I. 17 G.B. Vak Weert Vak Asten vak Bakel Vak Erp Vak Schaijk 1 26 R.I. Fotocollectie Regionaal Archief Nijmegen Kazemat 106 S in de Maaslinie
In het winterbed van de Maas had dit natuurlijk geen zin. Zeer zichtbaar waren de kazematten boven op de dijk tussen Katwijk en Sint Agatha maar ook langs het Maas-Waalkanaal. Wie met een schip de Maas op- of afvoer kon precies de posities en zelfs de schootvelden van de kazematten op kaart vastleggen. Aan het Maas-Waalkanaal was dit eenvoudiger, iedere wandelaar kon daar de plaatsen vaststellen door te kijken naar de hectometerpalen langs het kanaal. De Duitsers waren dan ook volledig op de hoogte van de aan Nederlandse zijde genomen maatregelen en hadden hier dan ook gedetailleerde kaarten van.
www.standhouden.nl www.standhouden.nl
Uitbreken van de oorlog met aanvalsrichtingen van de Duitsers
II-26 R.I. is voor het grootste gedeelte in handen van de Duitsers gevallen. Slechts 3 officieren en ongeveer 80 onder- officieren en manschappen van de 2e en 3e Compagnie hebben de Peel-Raamstelling in het vak van II-14 R.I. of bij Mill bereikt. De Maaslinie is onderstaande plaatsen en tijdstippen geforceerd.
www.standhouden.nl
Het was te voorzien dat de ijle Maaslinie zonder steun van artillerie en luchtondersteuning het niet lang zou kunnen houden. Het front van Wessem tot Mook is aangevallen door zes divisies (1 divisie is een legereenheid van 15.000 man) in de voorste lijn. Behalve enkele losse groepen van de aangevallen troepen kwamen alleen de compagnieën I-41 R.I., III-26 R.I. en 15 G.B. in de Peel-Raamstelling terug. Doordat de brug bij Oeffelt onvernield in handen van de Duitsers viel kon per trein het bataljon III/I.R. 484 de Peel-Raamstelling bereiken en zich nestelen en handhaven ten westen van Mill.
De geschiedenis van de in de dertiger jaren van de twintigste eeuw gebouwde kazematten op de westelijke Maasoever tussen Katwijk en Oeffelt.
Door de enorme lengte van de verdedigingslijn (100 km van Mook tot Wessem) en de behoefte aan draad-versperringen in de overige delen van het land, werd met een enkele doorlopende hekversperring langs de oever volstaan. Niettemin waren hiervoor 35.000 palen en 5 miljoen kg prikkeldraad benodigd. De Maaslinie vertoonde het beeld van een tot het uiterste uitgerekte enkelvoudige lijn van geïsoleerde kazematten met bijhorende S.P.O’s. Nergens was enige diepte aanwezig. Uiteraard was de legerleiding er zich van bewust, dat bij het uitvallen van een of twee mitrailleurs er een gat in het vuurfront zou vallen waardoor linie gemakkelijk zijdelings opgerold kon worden. De legerleiding meende dat deze bezwaren niet opwogen tegen de grote voordelen. Door onmiddellijk bij de grens krachtig weerstand te bieden werd tijd gewonnen om de noodzakelijke laatste voorbereidingen bij de Peel-Raamstelling en de Grebbelinie te treffen.
8-staal in halfopen gevechtsopstelling bij St. Agatha
Privécollectie M.J.M. Schelbergen